Η τεχνητή νοημοσύνη έχει συγκριθεί με προηγούμενες τεχνολογικές μεταμορφώσεις, από την ατμομηχανή μέχρι το διαδίκτυο. Ωστόσο, η αναλογία απλουστεύει υπερβολικά τα πράγματα. Οι προηγούμενες μεταμορφώσεις αναδιαμόρφωσαν ουσιαστικά το πώς παράγουν οι οικονομίες. Η μετάβαση στην AI αναδιαμορφώνει επίσης τη διακυβέρνηση — αφορά όλο και περισσότερο το ποιος ορίζει τους κανόνες του παιχνιδιού.
Η κεντρική πρόκληση της εποχής της AI δεν είναι το αν οι μηχανές θα ξεπεράσουν την ανθρώπινη νοημοσύνη, αλλά το αν οι υποδομές που διαμορφώνουν τη συλλογική ζωή θα παραμείνουν υπό δημοκρατική διακυβέρνηση ή αν θα ολισθήσουν προς τη συγκεντρωμένη ιδιωτική εξουσία
Οι πρόσφατες πολιτικές εξελίξεις απεικονίζουν ζωηρά αυτή τη δυναμική. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, αρκετές προτάσεις που συνδέονται με λαϊκιστικές πολιτικές ατζέντες —από την αποδυνάμωση ανεξάρτητων ρυθμιστικών αρχών μέχρι τη μείωση της επιβολής της αντιμονοπωλιακής νομοθεσίας ή τον περιορισμό του πεδίου της ομοσπονδιακής εποπτείας στις ψηφιακές πλατφόρμες— θα διεύρυναν ουσιαστικά τον χώρο λειτουργίας των μεγάλων τεχνολογικών εταιρειών. Παρόμοια μοτίβα μπορούν να παρατηρηθούν και αλλού, όπου οι επιθέσεις σε δικαστήρια, ρυθμιστικές αρχές ή υπερεθνικούς θεσμούς έχουν συχνά ως παρενέργεια τη διάβρωση των θεσμικών περιορισμών που ιστορικά μεσολαβούσαν στη σχέση μεταξύ των αγορών και της δημοκρατικής διακυβέρνησης.
Μπορούν οι δημοκρατικές κοινωνίες να κυβερνήσουν τεχνολογίες των οποίων τα βασικά στοιχεία βρίσκονται εκτός του πολιτικού τους ελέγχου;
Το περιβάλλον της πληροφορίας ενισχύει περαιτέρω αυτή τη δυναμική. Οι ψηφιακές πλατφόρμες διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στη διαμόρφωση του τρόπου με τον οποίο παράγονται, διανέμονται και εμπορευματοποιούνται οι πληροφορίες. Οι πολιτικοί δρώντες βασίζονται όλο και περισσότερο σε αυτές τις υποδομές για να κινητοποιήσουν υποστήριξη και να επικοινωνήσουν με τους ψηφοφόρους, συχνά παρακάμπτοντας τους παραδοσιακούς μεσάζοντες όπως τα κόμματα, τα συνδικάτα και τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης. Η AI είναι έτοιμη να βαθύνει αυτόν τον μετασχηματισμό. Τα συστήματα παραγωγικής AI αρχίζουν να αναδιαμορφώνουν τον τρόπο με τον οποίο παράγονται και κυκλοφορούν κείμενα, εικόνες και βίντεο, θολώνοντας τα όρια μεταξύ αυθεντικής και συνθετικής πληροφορίας — και όλο και περισσότερο μεταξύ αληθινού και ψευδούς. Ο έλεγχος επί των θεμελιωδών μοντέλων και των υπολογιστικών υποδομών αποκτά ραγδαία στρατηγική σημασία, όχι μόνο για τον οικονομικό ανταγωνισμό αλλά και για τη διαμόρφωση του ίδιου του πολιτικού διαλόγου.
Κυβερνώντας την τεχνολογία;
Τίποτα από αυτά δεν είναι μοιραίο. Οι τεχνολογικές επαναστάσεις δεν έχουν προκαθορισμένες συνέπειες και δεν διαβρώνουν αυτόματα τη δημοκρατική διακυβέρνηση. Όμως, όπως συμβαίνει με κάθε μορφή κοινωνικής αλλαγής, οι πολιτικές τους συνέπειες εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από το πώς κυβερνάται η μετάβαση και πώς κατανέμονται τα οφέλη.
Για την Ευρώπη ειδικότερα, η πρόκληση είναι οξεία. Η ήπειρος έχει καταστεί παγκόσμιος ηγέτης στη ρύθμιση των ψηφιακών αγορών, ωστόσο παραμένει σε μεγάλο βαθμό εξαρτημένη από εξωτερικούς παρόχους για τις βασικές υποδομές της AI. Αυτή η ασυμμετρία εγείρει ένα βαθύτερο ερώτημα: μπορούν οι δημοκρατικές κοινωνίες να κυβερνήσουν αποτελεσματικά τεχνολογίες των οποίων οι βασικές υποδομές βρίσκονται σε μεγάλο βαθμό εκτός του πολιτικού τους ελέγχου;
Ελλείψει αυτής της ικανότητας, η διακυβέρνηση της AI κινδυνεύει να ολισθήσει προς ένα σύστημα στο οποίο η ιδιωτική τεχνολογική ισχύς θα ορίζει όλο και περισσότερο τα όρια της δημοκρατικής εξουσίας.
Το καθοριστικό ερώτημα της εποχής μας ίσως να μην είναι αν οι μηχανές θα γίνουν πιο έξυπνες από τους ανθρώπους, αλλά αν οι υποδομές που διαμορφώνουν τη συλλογική ζωή θα παραμείνουν υπό τη διακυβέρνηση δημοκρατικών θεσμών αντί μιας ολοένα και πιο συγκεντρωμένης ιδιωτικής εξουσίας. Το αν η AI θα αποδειχθεί συμβατή με τη δημοκρατική διακυβέρνηση θα εξαρτηθεί λιγότερο από την ίδια την τεχνολογία και περισσότερο από το πώς είναι δομημένη η εξουσία πάνω στην ανάπτυξη και την εξάπλωσή της — και από το ποιος τελικά θα γράψει τους κανόνες.
Πηγή: Social Europe