Πέντε κατηγορίες συσκευών περιέχουν ραδιενεργό υλικό σε ορισμένα μοντέλα τους: οι ανιχνευτές καπνού ιονισμού, οι πινακίδες EXIT με τρίτιο, τα ρολόγια με τρίτιο, κάποιοι φούρνοι μικροκυμάτων και οι λάμπες HID/xenon.
Στην κανονική χρήση ο κίνδυνος είναι ελάχιστος. Όσο η συσκευή μένει άθικτη και χρησιμοποιείται σύμφωνα με τις οδηγίες, η έκθεση είναι πολύ χαμηλή. Χρειάζεται προσοχή όταν την πετάς, γιατί μερικά από αυτά τα αντικείμενα θέλουν ειδική διαδικασία απόρριψης.
Ανιχνευτές καπνού ιονισμού με αμερίκιο-241
Οι ανιχνευτές καπνού ιονισμού περιέχουν μικρή ποσότητα αμερικίου-241. Το ίδιο ισχύει και για νεότερα μοντέλα, όπως το First Alert SMI100 με αντικαταστάσιμη μπαταρία 9V. Το αμερίκιο εκπέμπει σωματίδια άλφα, τα οποία φορτίζουν ηλεκτρικά τα μόρια του αέρα μέσα σε έναν θάλαμο και δημιουργούν ιόντα. Δύο πλάκες κρατούν ένα μικρό ρεύμα μέσω αυτών των ιόντων. Όταν μπαίνει καπνός, τα σωματίδιά του δένονται με τα ιόντα, το ρεύμα πέφτει και το κύκλωμα χτυπά συναγερμό.
Σύμφωνα με την αμερικανική Υπηρεσία Προστασίας Περιβάλλοντος (EPA), ο ανιχνευτής καπνού ιονισμού δεν αποτελεί κίνδυνο για την υγεία όταν χρησιμοποιείται σωστά. Η πηγή αμερικίου είναι θωρακισμένη, ώστε τα σωματίδια άλφα να μη βγαίνουν έξω.
Πινακίδες EXIT με τρίτιο που φωτίζουν χωρίς ρεύμα
Οι αυτοφωτιζόμενες πινακίδες εξόδου χρησιμοποιούν συχνά τρίτιο, ένα ραδιενεργό ισότοπο του υδρογόνου. Έτσι η λέξη EXIT φαίνεται χωρίς μπαταρίες και χωρίς σύνδεση στο δίκτυο. Παράδειγμα είναι η Isolite SLX-60, που σχεδιάστηκε για να σημαίνει τις οδούς διαφυγής όταν κοπεί το ρεύμα.
Το τρίτιο βρίσκεται σε σφραγισμένους γυάλινους σωλήνες με φωταυγή επίστρωση στο εσωτερικό. Καθώς διασπάται, βγάζει σωματίδια βήτα που χτυπούν την επίστρωση και την κάνουν να λάμπει. Το φαινόμενο λέγεται ραδιοφωταύγεια. Αν η πινακίδα σπάσει, το αέριο μπορεί να διαφύγει και χρειάζεται ειδικό χειρισμό. Οι πινακίδες με LED ή με φωτοφωταυγή υλικά δουλεύουν διαφορετικά και δεν ανήκουν σε αυτή την κατηγορία.
Ρολόγια quartz με τρίτιο στους δείκτες
Μερικά ρολόγια quartz, όπως τα GPQ και TSAR της Marathon, έχουν τρίτιο σε μικρούς γυάλινους σωλήνες που φωτίζουν τους δείκτες και τις ενδείξεις. Το φως είναι συνεχές και δεν χρειάζεται μπαταρία ή προηγούμενη έκθεση στο φως. Η μπαταρία τροφοδοτεί μόνο τον ηλεκτρονικό μηχανισμό που μετρά την ώρα.
Η λάμψη πέφτει με τα χρόνια, αφού ο χρόνος ημιζωής του τριτίου είναι περίπου 12 χρόνια. Το υλικό μένει κλεισμένο, οπότε στα εγκεκριμένα μοντέλα ο κίνδυνος στην κανονική χρήση είναι πολύ χαμηλός. Είναι επίσης ασφαλέστερα από τα παλιά ρολόγια με ράδιο, που είχαν ραδιενεργή μπογιά στο καντράν.
Φούρνοι μικροκυμάτων με θόριο στο magnetron
Κάποιοι φούρνοι μικροκυμάτων, όχι όλοι, έχουν θόριο στο νήμα του magnetron, δηλαδή του εξαρτήματος που παράγει τα κύματα για το ζέσταμα. Το θόριο ενσωματώνεται στο βολφράμιο για να βελτιώσει την εκπομπή ηλεκτρονίων από τη θερμαινόμενη κάθοδο. Αυτό καταγράφεται σε πατέντες και σε αναφορές της αμερικανικής Ρυθμιστικής Επιτροπής Πυρηνικής Ενέργειας (NRC).
Το φαγητό ζεσταίνεται από ηλεκτρομαγνητικά κύματα που παράγονται με ηλεκτρική ενέργεια, όχι από τη διάσπαση του θορίου. Τα κύματα μένουν μέσα στον φούρνο χάρη στον μεταλλικό θάλαμο και στο πλέγμα της πόρτας. Σύμφωνα με τον FDA είναι μη ιοντίζοντα, άρα το φαγητό δεν γίνεται ραδιενεργό. Μια αίτηση πατέντας που δημοσιεύτηκε το 2025 αναφέρει νήματα βολφραμίου με οξείδιο του θορίου ανάμεσα στα υλικά που υπάρχουν για magnetrons. Περιγράφει όμως και εναλλακτικές χωρίς θόριο.
Λάμπες HID και προβολείς xenon με κρυπτό-85
Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας (IAEA), κάποιες λάμπες εκκένωσης υψηλής έντασης (HID) περιέχουν μικρές ποσότητες ραδιενεργού υλικού. Σε αυτές ανήκουν οι προβολείς xenon των αυτοκινήτων και οι ισχυροί προβολείς των γηπέδων. Ανάλογα με το μοντέλο, μπορεί να περιέχουν θόριο-232, κρυπτό-85 ή τρίτιο. Η Philips, για παράδειγμα, αναφέρει κρυπτό-85 στον σωλήνα τόξου της λάμπας MasterColor Ceramic Metal Halide ED-17.
Το κρυπτό-85 δεν παράγει το φως. Είναι αναμεμειγμένο με αργό και, καθώς διασπάται, εκπέμπει σωματίδια βήτα που ιονίζουν το αέριο. Έτσι γίνεται πιο εύκολα η ηλεκτρική εκκένωση που ανάβει τη λάμπα. Το λευκό φως βγαίνει από τον συνδυασμό υδραργύρου και αλογονιδίων μετάλλων στο πλάσμα.
Η ποσότητα κρυπτού-85 είναι πολύ μικρή και το αέριο είναι χημικά αδρανές. Σύμφωνα με έγγραφα που έχουν κατατεθεί στην NRC, όταν σπάσει μια τέτοια λάμπα το υλικό διασκορπίζεται στον αέρα χωρίς να αφήνει μόλυνση. Η Osram είχε χρησιμοποιήσει κρυπτό-85 και στους εκκινητές ορισμένων λαμπτήρων φθορισμού Dulux.