Από τα πιο ενδιαφέροντα θέματα του προγράμματος της ΔΕΘ είναι η εκδήλωση της Κυριακής 6 Σεπτεμβρίου για το AlphaFold και τις εφαρμογές της Τεχνητής Νοημοσύνης στην έρευνα και την επιστήμη, η οποία πραγματοποιείται σε συνεργασία με την Google.
Το AlphaFold αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς η AI μπορεί να ξεπεράσει κατά πολύ τη δημιουργία κειμένων και εικόνων.
Το σύστημα χρησιμοποιεί Τεχνητή Νοημοσύνη για την πρόβλεψη της τρισδιάστατης δομής πρωτεϊνών.
Και αυτό έχει τεράστια επιστημονική σημασία.
Οι πρωτεΐνες αποτελούν θεμελιώδη συστατικά της ζωής και η κατανόηση της δομής τους βοηθά τους επιστήμονες να κατανοήσουν καλύτερα τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν.
Εδώ βλέπουμε ίσως καλύτερα από οπουδήποτε αλλού τη μετάβαση από τη generative AI που χρησιμοποιεί ο καταναλωτής στην AI ως επιστημονικό εργαλείο.
Και μετά την AI; Έρχονται οι κβαντικές τεχνολογίες
Ακόμη πιο φουτουριστική ακούγεται η εκδήλωση της Τρίτης 8 Σεπτεμβρίου:
«Το παρόν και το μέλλον των κβαντικών τεχνολογιών στην Ελλάδα και την Ευρώπη».
Κι όμως, οι κβαντικές τεχνολογίες δεν αποτελούν πλέον μόνο θεωρητικό πεδίο έρευνας.
Η Ελλάδα συμμετέχει ήδη σε ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες ανάπτυξης κβαντικών υποδομών, κάτι που επισημαίνεται και στις πρόσφατες ευρωπαϊκές αξιολογήσεις για τον ψηφιακό μετασχηματισμό της χώρας.
Τι είναι όμως ένας κβαντικός υπολογιστής;
Ένας συμβατικός υπολογιστής επεξεργάζεται πληροφορίες χρησιμοποιώντας bits, τα οποία παίρνουν την τιμή 0 ή 1.
Οι κβαντικοί υπολογιστές χρησιμοποιούν qubits, τα οποία αξιοποιούν φαινόμενα της κβαντικής μηχανικής.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ένας κβαντικός υπολογιστής θα είναι απλώς «ένα πολύ γρηγορότερο PC».
Η πραγματική υπόσχεση βρίσκεται στη δυνατότητα επίλυσης συγκεκριμένων προβλημάτων τα οποία είναι εξαιρετικά δύσκολα ακόμη και για τους σημερινούς ισχυρότερους υπερυπολογιστές.
Πιθανές εφαρμογές υπάρχουν στη χημεία, στην ανάπτυξη νέων υλικών, στη βελτιστοποίηση σύνθετων συστημάτων και σε ορισμένα πεδία της επιστημονικής έρευνας.
Υπερυπολογιστής και στην Κοζάνη
Η ελληνική υπολογιστική υποδομή δεν πρόκειται να περιοριστεί στον ΔΑΙΔΑΛΟ.
Στην Κοζάνη προωθείται ένας δεύτερος υπερυπολογιστής, περισσότερο εξειδικευμένος σε εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης που σχετίζονται με την ενέργεια και την αγροδιατροφή.
Αυτό παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή δείχνει πώς η AI μπορεί να περάσει από τα γενικά μοντέλα σε πολύ συγκεκριμένες εφαρμογές της πραγματικής οικονομίας.
Για παράδειγμα, συστήματα AI μπορούν να χρησιμοποιηθούν στην πρόβλεψη παραγωγής ενέργειας, στη διαχείριση δικτύων ή στην ανάλυση αγροτικών δεδομένων.
Τα δεδομένα γίνονται η πρώτη ύλη της νέας οικονομίας
Όλη αυτή η υπολογιστική ισχύς έχει περιορισμένη αξία χωρίς κάτι ακόμη: δεδομένα.
Γι’ αυτό έχει ενδιαφέρον και η εκδήλωση της Δευτέρας 7 Σεπτεμβρίου:
«Από τον διαμοιρασμό δεδομένων στη δημόσια αξία: Το νέο οικοσύστημα δεδομένων του ΕΚΤ».
Τα σύγχρονα συστήματα AI εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την ποσότητα και, κυρίως, την ποιότητα των δεδομένων στα οποία έχουν πρόσβαση.
Η δημιουργία οργανωμένων οικοσυστημάτων δεδομένων μπορεί επομένως να αποδειχθεί εξίσου σημαντική με την αγορά ισχυρότερων υπολογιστών.
Η Ελλάδα δεν χρειάζεται ένα δικό της ChatGPT για να μπει στο παιχνίδι
Υπάρχει εδώ μια σημαντική παρανόηση.
Για να αποκτήσει μια μικρότερη χώρα σημαντικό τεχνολογικό οικοσύστημα δεν χρειάζεται απαραίτητα να δημιουργήσει έναν ανταγωνιστή του ChatGPT, του Gemini ή των άλλων μεγάλων διεθνών μοντέλων.
Μπορεί να επικεντρωθεί σε τομείς στους οποίους διαθέτει δεδομένα, επιστημονικό δυναμικό ή συγκριτικό πλεονέκτημα.
Η ελληνική γλώσσα αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Το ίδιο μπορεί να ισχύει για την πολιτιστική κληρονομιά, τη ναυτιλία, την ενέργεια, την αγροδιατροφή ή εξειδικευμένες επιστημονικές εφαρμογές.
Το PHAROS σχεδιάστηκε ακριβώς ώστε πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα και startups να αποκτήσουν πρόσβαση σε υποδομές τις οποίες δύσκολα θα μπορούσαν να δημιουργήσουν μόνα τους.
Από καταναλωτές τεχνολογίας σε δημιουργούς
Αυτό είναι ίσως και το σημαντικότερο στοιχείο όλων αυτών των εξελίξεων.
Για πολλά χρόνια η σχέση του μέσου Έλληνα με την τεχνολογική επανάσταση ήταν σχετικά απλή: οι νέες τεχνολογίες δημιουργούνταν κυρίως στις ΗΠΑ, στην Ασία ή στις ισχυρότερες ευρωπαϊκές οικονομίες και στη συνέχεια τις χρησιμοποιούσαμε.
Οι υπερυπολογιστές, τα AI Factories και οι νέες ερευνητικές υποδομές δημιουργούν τουλάχιστον τη δυνατότητα να αλλάξει ένα μέρος αυτής της σχέσης.
Το δύσκολο κομμάτι, βέβαια, δεν είναι η αγορά του hardware.
Είναι τι θα δημιουργηθεί πάνω σε αυτό.
Αν ο ΔΑΙΔΑΛΟΣ χρησιμοποιηθεί από ερευνητές για νέα επιστημονικά έργα, αν το PHAROS βοηθήσει ελληνικές startups να αναπτύξουν προϊόντα που μπορούν να εξαχθούν και αν οι κβαντικές υποδομές δημιουργήσουν τεχνογνωσία μέσα στα ελληνικά πανεπιστήμια, τότε θα έχουμε πραγματικό αποτέλεσμα.
Διαφορετικά θα έχουμε απλώς εντυπωσιακό εξοπλισμό.
Και αυτή είναι ίσως η σημαντικότερη τεχνολογική πρόκληση της Ελλάδας για τα επόμενα χρόνια:
να μην αρκείται στο να χρησιμοποιεί την επόμενη μεγάλη τεχνολογία, αλλά να αρχίσει να συμμετέχει και στη δημιουργία της.