Πάνω από το 70% του παγκόσμιου πληθυσμού θα ζει σε αστικές περιοχές έως το 2050, σύμφωνα με εκτιμήσεις του ΟΟΣΑ, γεγονός που αυξάνει δραματικά τις ανάγκες για σύγχρονες υποδομές, ενέργεια, μεταφορές και δημόσιες υπηρεσίες στις πόλεις.
Μακέτα για το Ελληνικό
Το Ελληνικό ως παράδειγμα μιας νέας έξυπνης πόλης
Σε αυτό το πλαίσιο, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν μεγάλα έργα αστικής ανάπλασης που επιχειρούν να ενσωματώσουν τις αρχές της έξυπνης πόλης ήδη από το στάδιο του σχεδιασμού.
το μεγάλο Μητροπολιτικό Πάρκο σχεδιάζεται με τεχνολογίες που επιτρέπουν την παρακολούθηση των περιβαλλοντικών συνθηκών
Χαρακτηριστικό παράδειγμα στην Ελλάδα αποτελεί η ανάπτυξη του Ελληνικού από την LAMDA Development, όπου δημιουργείται μια νέα πόλη με ψηφιακές υποδομές, που σχεδιάζονται εξ αρχής. Όπως έχει ανακοινωθεί, το έργο ενσωματώνει τεχνολογίες Internet of Things, δίκτυα οπτικών ινών και πλήρη κάλυψη τηλεπικοινωνιών 5ης γενιάς (5G), τα οποία λειτουργούν ως η ψηφιακή ραχοκοκαλιά της πόλης.
Μέσω αυτών των υποδομών, κτίρια, δίκτυα ενέργειας και αστικές υπηρεσίες μπορούν να επικοινωνούν μεταξύ τους, επιτρέποντας την παρακολούθηση και τη διαχείριση κρίσιμων λειτουργιών σε πραγματικό χρόνο.
Παράλληλα, στο Ελληνικό σχεδιάζονται συστήματα έξυπνης διαχείρισης της ενέργειας, που επιτρέπουν την παρακολούθηση, την ανάλυση και τον έλεγχο των ενεργειακών φορτίων, της τοπικής παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, αλλά και της αποθήκευσής της. Με τον τρόπο αυτό, επιδιώκεται η μείωση της συνολικής κατανάλωσης ενέργειας, του περιβαλλοντικού αποτυπώματος και του κόστους για τους χρήστες των υποδομών.
Την ίδια στιγμή, τεχνολογίες IoT επιτρέπουν τη διασύνδεση ενός μεγάλου αριθμού αισθητήρων και συσκευών, δημιουργώντας ένα δίκτυο δεδομένων που μπορεί να υποστηρίζει την καθημερινή λειτουργία της πόλης και τη λήψη αποφάσεων για τη διαχείριση των υποδομών.
Η ίδια φιλοσοφία επεκτείνεται και σε άλλες λειτουργίες της πόλης. Εφαρμογές έξυπνης στάθμευσης, λύσεις αστικής μικροκινητικότητας με συμβατικά και ηλεκτρικά ποδήλατα, δίκτυα φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων και συστήματα διαχείρισης νερού, που ανιχνεύουν διαρροές και προσαρμόζονται στις καιρικές συνθήκες αποτελούν μέρος του συνολικού σχεδιασμού.
Παράλληλα, το μεγάλο Μητροπολιτικό Πάρκο σχεδιάζεται με τεχνολογίες που επιτρέπουν την παρακολούθηση των περιβαλλοντικών συνθηκών και τη βελτιστοποίηση της κατανάλωσης ενέργειας και νερού, συνδυάζοντας τη βιωσιμότητα με τη λειτουργικότητα και μετατρέποντας μια έκταση, που στο παρελθόν ήταν κατά 70% καλυμμένη με τσιμέντο, σε 70% πράσινο.
Η ανάπτυξη του Ελληνικού αποτυπώνει μια ευρύτερη τάση στο σύγχρονο αστικό σχεδιασμό. Τη δημιουργία πόλεων όπου οι ψηφιακές υποδομές, τα δεδομένα και οι βιώσιμες τεχνολογίες ενσωματώνονται από την αρχή στο πολεοδομικό σχέδιο. Στόχος είναι η δημιουργία μιας πόλης «15 λεπτών», όπου οι βασικές ανάγκες κατοικίας, εργασίας, μετακίνησης και ψυχαγωγίας βρίσκονται σε κοντινή απόσταση και υποστηρίζονται από ψηφιακές υπηρεσίες και έξυπνες υποδομές.
Οι προκλήσεις
Στο ίδιο πλαίσιο συζήτησης εντάσσονται και οι πρωτοβουλίες που επιχειρούν να συνδέσουν τον τεχνικό σχεδιασμό με τις ανάγκες της οικονομίας και της κοινωνίας. Στο τελευταίο διεθνές συνέδριο «Redefining the Future Horizons: Σχεδιάζοντας τις βιώσιμες στρατηγικές του αύριο», που διοργανώθηκε από το ΤΜΕΔΕ, υπό την αιγίδα της Τράπεζας της Ελλάδος και του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας, συζητήθηκαν οι προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι σύγχρονες υποδομές και οι πόλεις. Όπως αναδείχθηκε, η τεχνολογία αποτελεί πλέον κρίσιμο εργαλείο διοίκησης και σχεδιασμού των έργων.
Η χρήση ψηφιακών εργαλείων και συστημάτων ανάλυσης δεδομένων επιτρέπει την καλύτερη διαχείριση των υποδομών, τη μείωση των κινδύνων και τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των έργων. Ταυτόχρονα, επισημάνθηκε ότι η χρηματοδότηση των σύγχρονων υποδομών συνδέεται όλο και περισσότερο με την τεχνική ωριμότητα των έργων και την ικανότητά τους να ανταποκρίνονται στις ανάγκες των πόλεων.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε και στον ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης. Οι πόλεις και οι περιφέρειες βρίσκονται στην πρώτη γραμμή εφαρμογής των στρατηγικών μετασχηματισμού, καθώς καλούνται να υλοποιήσουν έργα που αφορούν τις μεταφορές, την ενέργεια, τα δίκτυα νερού και τις δημόσιες υπηρεσίες. Η δυνατότητα πρόσβασης σε χρηματοδοτικά εργαλεία, η αξιοποίηση της τεχνολογίας και η βελτίωση των διοικητικών διαδικασιών αποτελούν κρίσιμες προϋποθέσεις για την επιτυχία αυτής της μετάβασης.
Όπως επισημάνθηκε χαρακτηριστικά από τον πρόεδρο του ΤΜΕΔΕ, Κωνσταντίνο Μακέδο, «είμαστε μια ορχήστρα, όχι σολίστες, η μετάβαση απαιτεί συλλογικές λύσεις. Η Ελλάδα πρέπει να πρωτοπορήσει με στρατηγική για τις υποδομές, με ευρεία χρήση της ψηφιοποίησης, της τεχνητής νοημοσύνης και των big data, με έργα που μειώνουν τους κινδύνους, με ισχυρές συνεργασίες της Πολιτείας με την Ευρώπη, του τεχνικού κόσμου και της επιστημονικής κοινότητας, με την αγορά και την Αυτοδιοίκηση. Η εποχή μας επιβάλλει έναν ξεκάθαρο και ρεαλιστικό σχεδιασμό, ώστε να μεταβούμε από τις υποδομές του χθες, στις υποδομές, με βάση το κλίμα του 2050. Από αποσπασματικά έργα, σε ολοκληρωμένα οικοσυστήματα υποδομών. Από παραδοσιακή υλοποίηση σε ψηφιακή παρακολούθηση και επιθεώρηση. Από λειτουργικές κατασκευές, σε έξυπνες, ανθεκτικές και ενεργειακά αποδοτικές υποδομές. Από έργα με ορίζοντα χρήσης 10 ετών, σε έργα με ορίζοντα γενεών».
Η επισήμανση αυτή αποτυπώνει τη βασική πρόκληση της εποχής. Ο μετασχηματισμός των πόλεων δεν μπορεί να επιτευχθεί από έναν μόνο φορέα ή κλάδο, αλλά απαιτεί συντονισμό μεταξύ θεσμών, επιστημονικής γνώσης και επενδυτικών πρωτοβουλιών.
Καθώς οι πόλεις συνεχίζουν να μεγαλώνουν και οι ανάγκες των πολιτών μεταβάλλονται, ο σχεδιασμός των υποδομών μετατρέπεται σε έναν από τους πιο κρίσιμους τομείς δημόσιας πολιτικής και οικονομικής δραστηριότητας. Η τεχνολογία, η συνεργασία θεσμών και η αξιοποίηση νέων χρηματοδοτικών εργαλείων διαμορφώνουν ένα νέο μοντέλο αστικής ανάπτυξης, στο οποίο οι πόλεις καλούνται να γίνουν όχι μόνο πιο αποδοτικές, αλλά και πιο ευφυείς.