Η Ελλάδα επιχειρεί να περάσει από τον ρόλο του απλού χρήστη ξένης τεχνολογίας σε μια χώρα με δικές της κρίσιμες ψηφιακές υποδομές. Ο υπερυπολογιστής «ΔΑΙΔΑΛΟΣ», το AI Factory «PHAROS» και η συζήτηση για την ευρωπαϊκή ψηφιακή κυριαρχία βρίσκονται στο επίκεντρο της παρουσίας του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης στην 90ή ΔΕΘ.
Για δεκαετίες η Ελλάδα βρισκόταν κυρίως στη θέση του καταναλωτή στις μεγάλες τεχνολογικές αλλαγές. Οι σημαντικότερες υποδομές, οι πλατφόρμες και η τεχνογνωσία αναπτύσσονταν αλλού και έφθαναν αργότερα στη χώρα.
Η εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης δημιουργεί όμως μια διαφορετική ευκαιρία.
Και αυτή τη φορά η συζήτηση δεν αφορά μόνο το πόσο γρήγορα θα υιοθετήσουμε νέες εφαρμογές. Αφορά κάτι πολύ μεγαλύτερο: αν η Ελλάδα θα διαθέτει δική της υπολογιστική ισχύ, ερευνητικές υποδομές, δεδομένα και ανθρώπινο δυναμικό ώστε να έχει ουσιαστική θέση στη νέα τεχνολογική εποχή.
Αυτό είναι και ένα από τα κεντρικά μηνύματα των εκδηλώσεων που διοργανώνονται στο πλαίσιο της 90ής Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης.
Ψηφιακή κυριαρχία: Γιατί πλέον αποτελεί εθνικό ζήτημα
Την Κυριακή 6 Σεπτεμβρίου πραγματοποιείται στη ΔΕΘ η συζήτηση με τίτλο «Ψηφιακή κυριαρχία στην πράξη: Ο ρόλος της Ελλάδας στην ευρωπαϊκή στρατηγική», με τη συμμετοχή εκπροσώπων της κυβέρνησης, της ΕΔΥΤΕ και του ελληνικού οικοσυστήματος Τεχνητής Νοημοσύνης.
Ο όρος «ψηφιακή κυριαρχία» μπορεί να ακούγεται τεχνικός. Στην πραγματικότητα όμως αφορά ένα θεμελιώδες ζήτημα ισχύος.
Στη σημερινή εποχή, ένα κράτος δεν εξαρτάται μόνο από άλλες χώρες για ενέργεια, πρώτες ύλες ή αμυντικό εξοπλισμό. Μπορεί να εξαρτάται και για τα δεδομένα του, το cloud, την υπολογιστική ισχύ, τους ημιαγωγούς και τα συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης.
Η δυνατότητα μιας χώρας να αναπτύσσει και να φιλοξενεί κρίσιμες ψηφιακές υποδομές αποκτά επομένως και γεωπολιτική διάσταση.
Ο «ΔΑΙΔΑΛΟΣ» βάζει την Ελλάδα στον παγκόσμιο χάρτη των υπερυπολογιστών
Στο επίκεντρο αυτής της προσπάθειας βρίσκεται ο εθνικός υπερυπολογιστής «ΔΑΙΔΑΛΟΣ».
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία που παρουσιάζει το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης ενόψει της 90ής ΔΕΘ, ο ΔΑΙΔΑΛΟΣ βρίσκεται στην 31η θέση παγκοσμίως και στην 23η ως προς την ενεργειακή του απόδοση. Η Ελλάδα συγκαταλέγεται πλέον στις 14 χώρες που διαθέτουν υποδομή τέτοιας κλίμακας για εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης, έρευνας και καινοτομίας.
Η σημασία του δεν βρίσκεται μόνο στις εντυπωσιακές υπολογιστικές επιδόσεις.
Τέτοιες εγκαταστάσεις αποτελούν βασική υποδομή για την εκπαίδευση και ανάπτυξη προηγμένων μοντέλων Τεχνητής Νοημοσύνης, την επεξεργασία τεράστιων όγκων δεδομένων, την επιστημονική έρευνα, την κυβερνοασφάλεια και εφαρμογές σε τομείς όπως η υγεία και το κλίμα.
PHAROS: Ένα ελληνικό «εργοστάσιο Τεχνητής Νοημοσύνης»
Γύρω από τον ΔΑΙΔΑΛΟ αναπτύσσεται στο Λαύριο το PHAROS AI Factory.
Δεν πρόκειται για «εργοστάσιο» με τη συμβατική έννοια. Πρόκειται για ένα οικοσύστημα που θα επιτρέπει σε πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα και επιχειρήσεις να αποκτούν πρόσβαση στην υπολογιστική ισχύ και στα εργαλεία που απαιτούνται για την ανάπτυξη προηγμένων εφαρμογών AI.
Και εδώ βρίσκεται μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα ελληνική διάσταση.
Μεταξύ των στρατηγικών τομέων στους οποίους προσανατολίζεται το PHAROS περιλαμβάνονται η ελληνική γλώσσα και ο ελληνικός πολιτισμός, μαζί με την υγεία και τη βιώσιμη ανάπτυξη.
Αυτό έχει μεγαλύτερη σημασία από όση ίσως φαίνεται αρχικά.
Γιατί η ελληνική γλώσσα χρειάζεται ελληνική τεχνολογική υποδομή
Η εξάπλωση της Τεχνητής Νοημοσύνης δημιουργεί ένα νέο ζήτημα για γλώσσες όπως τα ελληνικά.
Τα μεγαλύτερα συστήματα AI αναπτύσσονται κυρίως από αμερικανικές και κινεζικές εταιρείες και εκπαιδεύονται πάνω σε τεράστιους όγκους δεδομένων, στους οποίους κυριαρχούν οι μεγαλύτερες διεθνείς γλώσσες.
Η δυνατότητα ανάπτυξης ελληνικών μοντέλων, γλωσσικών συνόλων δεδομένων και εφαρμογών για την ελληνική πολιτιστική κληρονομιά μπορεί επομένως να αποκτήσει στρατηγική σημασία.
Η ελληνική γλώσσα διαθέτει γραπτή συνέχεια χιλιάδων ετών και ένα τεράστιο σώμα ιστορικών, φιλοσοφικών, επιστημονικών και λογοτεχνικών κειμένων.
Η ψηφιοποίηση, ανάλυση και αξιοποίησή τους με σύγχρονα εργαλεία AI μπορεί να ανοίξει νέους δρόμους για την έρευνα και τη διάδοση του ελληνικού πολιτισμού διεθνώς.
Η Ελλάδα ως κόμβος AI στη Νοτιοανατολική Ευρώπη
Το ακόμη πιο ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι το PHAROS δεν περιορίζεται πλέον αποκλειστικά στην ελληνική επικράτεια.
Με το ελληνικό AI Factory συνδέονται τέσσερα περιφερειακά AI Factory Antennas σε Κύπρο, Μάλτα, Βόρεια Μακεδονία και Σερβία. Το αποτέλεσμα είναι η δημιουργία ενός δικτύου με κέντρο την Ελλάδα, μέσω του οποίου θα διαμοιράζονται υπολογιστικοί πόροι, δεδομένα, εργαλεία και τεχνογνωσία.
Η εξέλιξη αυτή έχει ιδιαίτερο γεωπολιτικό ενδιαφέρον.
Η Ελλάδα βρίσκεται σε μια περιοχή όπου συναντώνται τα Βαλκάνια, η Ανατολική Μεσόγειος και η ευρωπαϊκή αγορά. Η μετατροπή της σε τεχνολογικό κόμβο της Νοτιοανατολικής Ευρώπης προσθέτει μια νέα διάσταση στον παραδοσιακό γεωστρατηγικό ρόλο της χώρας.
Δεν μιλάμε πλέον μόνο για λιμάνια, ενεργειακούς διαδρόμους και στρατιωτικές υποδομές.
Μιλάμε και για υπολογιστική ισχύ και δεδομένα.
Και δεύτερος υπερυπολογιστής στην Κοζάνη
Το σχέδιο δεν σταματά στο Λαύριο.
Προχωρά επίσης η δημιουργία δεύτερου υπερυπολογιστή στην Κοζάνη, με προσανατολισμό μεταξύ άλλων σε εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης στους τομείς της ενέργειας και της αγροδιατροφής.
Έτσι αρχίζει να δημιουργείται ένα ευρύτερο ελληνικό δίκτυο υπολογιστικών υποδομών αντί μιας μεμονωμένης εγκατάστασης στην Αττική.
Και αυτό έχει σημασία εφόσον η χώρα θέλει να αποκτήσει μακροπρόθεσμα πραγματική τεχνολογική ικανότητα.
Από το Διάστημα μέχρι την Τεχνητή Νοημοσύνη
Η φετινή παρουσία του Υπουργείου στη ΔΕΘ έχει και μία ακόμη διάσταση που παρουσιάζει ενδιαφέρον για το ThisIsHellas.
Στον ειδικό χώρο «Greece in Orbit» παρουσιάζεται η ανάπτυξη ελληνικών μικροδορυφόρων. Σύμφωνα με το Υπουργείο, η Ελλάδα περνά πλέον στη φάση κατά την οποία σχεδιάζει και κατασκευάζει δικούς της μικροδορυφόρους.
Υπερυπολογιστές, AI Factories, δορυφορικές δυνατότητες και ψηφιακές υποδομές μπορεί να φαίνονται διαφορετικά μεταξύ τους.
Στην πραγματικότητα αποτελούν κομμάτια του ίδιου παζλ: της τεχνολογικής ικανότητας ενός σύγχρονου κράτους.
Η νέα έννοια της εθνικής ισχύος
Για μεγάλο μέρος του 20ού αιώνα η ισχύς μιας χώρας μετριόταν κυρίως με τον πληθυσμό της, την οικονομία της, τη βιομηχανική της παραγωγή και τις Ένοπλες Δυνάμεις της.
Όλα αυτά εξακολουθούν φυσικά να έχουν σημασία.
Στον 21ο αιώνα όμως προστίθενται νέα μεγέθη: υπολογιστική ισχύς, τεχνογνωσία στην AI, δεδομένα, κυβερνοασφάλεια, διαστημικές υποδομές και δυνατότητα ανάπτυξης κρίσιμων ψηφιακών συστημάτων.
Για μια χώρα του μεγέθους της Ελλάδας, αυτό δημιουργεί ταυτόχρονα κίνδυνο και ευκαιρία.
Δεν είναι ρεαλιστικό να ανταγωνιστεί τις ΗΠΑ ή την Κίνα σε απόλυτη κλίμακα. Μπορεί όμως να αποκτήσει δυσανάλογα σημαντικό ρόλο σε συγκεκριμένους τεχνολογικούς τομείς και στην ευρύτερη περιοχή της.
Η δημιουργία του ΔΑΙΔΑΛΟΥ και του PHAROS και η σύνδεσή τους με ένα περιφερειακό δίκτυο AI είναι βήματα προς αυτή την κατεύθυνση.
Το δύσκολο μέρος αρχίζει τώρα.
Γιατί η πραγματική επιτυχία δεν θα μετρηθεί από το πόσο ισχυρός είναι ένας υπερυπολογιστής την ημέρα των εγκαινίων του. Θα μετρηθεί από το αν γύρω του δημιουργηθούν Έλληνες ερευνητές, ελληνικές επιχειρήσεις, τεχνογνωσία, νέες εφαρμογές και τεχνολογία που παράγεται στην Ελλάδα.
Εάν αυτό επιτευχθεί, τότε η ψηφιακή μετάβαση της χώρας θα έχει περάσει σε ένα εντελώς διαφορετικό επίπεδο:
από την ψηφιοποίηση του κράτους, στην οικοδόμηση ελληνικής ψηφιακής ισχύος.